Zmagania z ortografią

Co zrobić, aby nasze dziecko radziło sobie z ortografią?

Po pierwsze systematycznie dbajmy o bezbłędne pisanie słów. Gdy zapisujemy wyraz, nasz mózg zapamiętuje zarówno obraz wyrazu jak i ruch wykonywany przez rękę podczas jego pisania. Dlatego niektóre osoby, chcąc się upewnić jak należy napisać dany wyraz, zapisują go sobie z boku - sprawdzają jak "poprowadzi ich" ręka oraz czy obraz wydaje im się znajomy i poprawny. Ponieważ pisząc z błędem dziecko utrwala w mózgu niewłaściwy wzorzec, szczególne znaczenie ma zapobieganie błędom. Uczmy więc dzieci korzystania ze słownika ortograficznego (jeszcze przed zapisaniem słowa budzącego wątpliwości) i czuwajmy nad nimi, gdy wykonują ćwiczenia ortograficzne.

Codzienne czytanie książek jest również formą ćwiczenia ortograficznego. Podczas czytania mózg oswaja się z obrazami mnóstwa wyrazów, podsuwajmy więc naszym dzieciom interesujące (dla nich J) lektury.

Po drugie dbajmy o miłą atmosferę podczas wykonywania ćwiczeń ortograficznych. Gdy wieczorem, dzień przed zapowiedzianym dyktandem sprawdzającym, zmęczony rodzic siada ze swym zmęczonym dzieckiem do ćwiczeń to... napięcie wisi w powietrzu. Nasze pokrzykiwania i irytacja oraz strach dziecka przed sprawdzianem nie służą zapamiętaniu czegokolwiek. Niestety stres utrudnia, a czasem nawet uniemożliwia logiczne myślenie i uczenie się. Dlatego najlepiej ćwiczmy wcześniej, z wyprzedzeniem, bez napięcia i nie przeciążajmy dziecka. Wtedy ćwiczenia są efektywniejsze, jest czas na utrwalenie, a nasze dziecko z większą pewnością siebie i spokojem przystępuje do sprawdzianu.

W języku polskim istnieje wiele zasad ortograficznych. Ich dobra znajomość i umiejętność zastosowania pomaga unikać błędów. Dzieci poznają je w szkole stopniowo. Aby się nie "zgubić" i wiedzieć jakie zasady powinno już znać nasze dziecko, można założyć specjalny zeszycik i zapisywać w nim nowo poznaną regułę, przykłady wyrazów, w których pisowni się ją wykorzystuje i oczywiście wyjątki od jej stosowania. Taki zeszycik może bardzo ułatwić wszelkie powtórki.

 

Według większości specjalistów, ortografii należy uczyć się poprzez pisanie, ponieważ wówczas wykorzystujemy pamięć kinestetyczną (pamięć ruchu), jedną z najskuteczniejszych form zapamiętywania.

Oto podstawowe ćwiczenia oparte na pisaniu:

  1. Przepisywanie pojedynczych wyrazów lub całych tekstów

    To ćwiczenie rodzicom wydaje się bardzo proste, jednak niektórym młodszym dzieciom sprawia trudności. Najważniejsze w tym przypadku jest unikanie błędów, czyli zapamiętywanie prawidłowego wzorca. (Pamiętacie jak w szkole wyraz, w którym zrobiło się błąd trzeba było potem wielokrotnie przepisywać? To wszystko po to, aby mózg przyswoił jeden, właściwy wzorzec).

    Najlepiej sprawdzić w zeszycie i podręczniku nad jakim materiałem słownym pracowało nasze dziecko w szkole (może ćwiczyło stosowanie w praktyce jednej z zasad ortograficznych) i dopiero zdecydować, które wyrazy (teksty) powinno przepisywać.

    Dziecko może również:

    1. Narysować trudne słowo w swoim ulubionym kolorze.
    2. Wyróżnić w dowolny sposób litery, które w danym słowie sprawiają mu kłopot, na przykład napisać je tak, by były większe, jaśniejsze lub innego koloru niż pozostałe.
    3. Rozbić słowo na trzyliterowe grupy i rysować je po trzy litery.
    4. Przedstawić litery na znajomym tle: najpierw narysować znany przedmiot lub scenę z filmu, a na tym litery, które chce zapamiętać.
    5. Jeśli słowo jest długie, należy napisać je mniejszymi literami, tak żeby mieć przed oczyma cały wyraz.
    6. Rysować litery palcem w powietrzu i wyobrażać sobie te, które akurat pisze.

    (Robert Dilts, Todd A. Epstein "Dynamik Learning" Meta Publications, Capitola, California)*

  2. Pisanie z pamięci wyrazów lub całych zdań.

    Dziecko ma przed sobą wyraźnie zapisane, wybrane przez nas słowa lub zdania.

    Najpierw pracujemy nad całością materiału - dziecko czyta go głośno i wspólnie omawiamy występujące w nim trudności ortograficzne. Trudności występują nie tylko tam, gdzie musimy zdecydować czy napisać "u" czy "ó", "ż" czy "rz", "ch" czy "h", ale także przy zmiękczeniach (słońce czy słonice), głoskach nosowych (zaczęła czy zaczeła) oraz w wyrazach, które piszemy inaczej niż wymawiamy (chleb - na końcu słyszymy "p"). Trudności, które zauważamy możemy podkreślić, zastanawiamy się dlaczego piszemy właśnie tak, czy istnieje jakaś  zasada ortograficzna, którą można tu zastosować.

    Następnie koncentrujemy się na fragmencie tekstu (wyrazie, zdaniu lub, jeśli jest długie, jego części). Dziecko czyta głośno fragment i stara się go zapamiętać. Zasłaniamy fragment paskiem papieru i dopiero wtedy dziecko zapisuje go z pamięci. Potem przechodzimy do następnego fragmentu (wyrazu).

    Gdy dziecko napisze już całość, razem z nami sprawdza poprawność zapisu. Znalezione błędy wyraźnie poprawiamy i utrwalamy prawidłową pisownię wyrazu (poprzez przepisywanie lub duetkę ortograficzną).

  3. Pisanie ze słuchu (dyktando) z komentowaniem.

    To ćwiczenie jest najtrudniejsze, ponieważ dziecko przed zapisaniem tekstu ani przez chwilę nie widzi jego obrazu.
    Najpierw wybieramy tekst:

    1. z zeszytu lub podręcznika dziecka
    2. z dostępnych w księgarniach publikacji zawierających teksty dyktand
    3. wymyślamy go sami lub wspólnie z dzieckiem (przy okazji uczy się układać zdania i pisać opowiadania), używając wybranych wyrazów z trudnościami ortograficznymi.

    Czytamy dziecku tekst na głos (ale nie pokazujemy). Następnie czytamy zdanie (lub jeśli jest długie, to jego część) i omawiamy pisownię wyrazów, które mogą sprawić trudność. Jeszcze raz czytamy zdanie, a dziecko je zapisuje. ITD. Na koniec oczywiście sprawdzamy tekst, omawiamy błędy i utrwalamy poprawną pisownię wyrazów z błędem.

  4. Inne metody pracy z dzieckiem:

    1. Duetka ortograficzna

      Brystol (najlepiej kolorowy) tniemy na prostokąty wielkości kart do gry. Na każdym prostokącie z jednej strony (awers) wyraźnie zapisujemy wyraz z luką (wa_adło), a na odwrocie (rewers) wyraz w całości z wyróżnioną trudnością ortograficzną (wahadło). Tak przygotowanymi kartami gra dwoje dzieci. Dostają po tyle samo kart i na zmianę każde z nich pokazuje przeciwnikowi wyraz z luką. Samo patrzy na rewers - słowo uzupełnione. Gdy przeciwnik umie prawidłowo uzupełnić lukę, otrzymuje kartkę i  kładzie ją obok siebie. Gdy się pomyli, kartka pozostaje u pytającego, który pokazuje prawidłową odpowiedź.  Wygrywa dziecko, które uzbierało najwięcej kartek.

      Duetkę dzieci traktują jak zabawę. Szczególnie pomaga przy powtórkach oraz wtedy, gdy dziecko pisze wolno i szybko się męczy a wyrazów do "przećwiczenia" jest dużo.

      Jeśli brak partnera do zabawy, dziecko może samodzielnie przeglądać karty, sprawdzając poprawność swoich odpowiedzi na rewersie. Poprawnie "uzupełnione" karty odkłada na bok, a pozostałe przegląda aż do chwili, gdy wszystkie znajdą się na kupce "bezbłędnych".

      Podobny pomysł zastosowano w grze firmy Granna "Quiz ortograficzny" (zobacz: www.granna.com.pl)

    2. Uczenie się na pamięć wierszyków ortograficznych

      Ta metoda może szczególnie pomóc dzieciom mającym bardzo dobrą pamięć słuchową, a słabą wzrokową i kinestetyczną.

    Wyrazy z  ch, h, ó, rz, ż wymiennym

    Zapamiętaj, proszę, słowa,
    Niech ci dobrze wpadną w ucho:
    Pióro - pierze, główny - głowa,
    Blacha - blaszka, suszyć - sucho.
    Kiedy dręczy cię niepewność,
    Zawsze sobie przypominaj:
    Wierzyć - wiara, drzewo - drewno,
    Błahy - błazen, druh - drużyna.
    A nuż głoski się odmienią?
    Sprawdź, gdy piszesz, to pomaga!
    Wożę - wóz, pieniężny - pieniądz,
    Stożek - stóg, wahadło - waga.

    "Ó"

    Nikną wszelkie niepokoje,
    Kiedy stwierdzę: dwójka - dwoje.
    Nie drży także mi stalówka
    Pisząc: -ówna,  -ów  i  -ówka.
    Zaokrąglam ó w dwu słowach:
    Ósmy, ów, bo osiem, owa.

    "U"

    Zapamiętaj, zawsze tu
    Pisz otwarte, zwykłe u
    W słowach: skuwka i zasuwka,
    Gdyż wyjątkiem są te słówka;
    W cząstkach: -unka,  -un  i  -unek:
    Opiekunka, zdun, pakunek.
    Pisz je także: w cząstce -ulec,
    Więc: budulec i hamulec;
    W ulu, dwu, gdzie u litera
    Wyraz kończy lub otwiera.
    Wreszcie - niech nikt nie kreskuje
    W czasowniku cząstki -uje.

    "Rz"

    Niech pamięta każdy z was,
    Kiedy pióro puszcza w tan:
    Brzoza, brzydal, brzytwa, brzask,
    Chrząstka, chrząszczyk, chrzest i chrzan.

    Kto to wie, ten z dwójek drwi,
    Zapamięta bowiem w lot:
    Drzemka, drzazga, drzewo, drzwi,
    Grzegorz, grzanka, grzebień, grzmot.

    Wesół będzie tata twój,
    Że już zastęp dwójek znikł:
    Wejrzyj, ujrzyj, wyjrzyj, spójrz,
    Przejazd, przejście, przetak, prztyk.

    A profesor powie w głos:
    "Piątkę dam, niech ma ją raz!"
    Trzęsawisko, trzoda, trzos,
    Wrzosowisko, wrzenie, wrzask.

    "H"

    Kłopotliwe samo h
    Dość szczególną skłonność ma;
    Lubi "hałaśliwe" słowa:
    huk, harmider, hałasować,
    Heca, hurmem, hej, hop, hura,
    Hola, horda, hejnał, hulać,
    Hasać, halo, hop, wataha...
    W tych wypadkach się nie wahaj!

    Kłopotliwe samo h lubi także słowa związane z ruchem wahadłowym: wahadło, wahać się, huśtawka, huśtać się.

  5. Korzystanie z pomocy komputera
    1. zabawy i ćwiczenia ortograficzne znajdziecie pod adresem www.reedukacja.prv.pl
    2. spis pomocy do nauki ortografii, w tym programów komputerowych oraz linki do ich opisów znajdziecie na stronie www.reedukac.free.komrel.net/pomocort.html
  6. Korzystanie z pomocy książeczek edukacyjnych i zeszytów ćwiczeń dostępnych w księgarniach

Opracowała mgr Anna Dmitruk

Bibliografia:

Gordon Dryden, Jeannette Vos "Rewolucja w uczeniu" Wydawnictwo Moderski i S-ka, Poznań 2000

Witold Gawdzik "Ortografia na wesoło i na serio" Oświata 1997 (m.in. znajdziecie w niej więcej wierszyków ortograficznych, dużo ćwiczeń, opis zasad i teksty dyktand; przydatna od szkoły podstawowej, po liceum)

Wychowanie ucznia - przeczytaj pozostałe nasze artykuły.

Rozwój dziecka w wieku szkolnym - kliknij tutaj.

Masz dziecko w szkole ? - zajrzyj tutaj

Uważasz, że ten tekst jest wart przeczytania? Poleć go znajomym:
Oceń:
Trwa wysyłanie Twojej oceny...
Ocena: 3.7 z 5. 152 ocen.
Kliknij pasek ocen aby ocenić wpis.
blog comments powered by Disqus

Niezbędniki w dziale szkoła