reklama
Ćwiczenia ułatwiające naukę czytania i pisania

Ćwiczenia ułatwiające naukę czytania i pisania

Zabawy dotyczące wyszukiwania, rozpoznawania, porównywania głosek kształcą nie tylko spostrzegawczość dzieci, ale są pomocne w usprawnianiu syntezy i analizy wyrazowej. Wszelkie ćwiczenia słuchu fonematycznego kształtują prawidłowe rozróżnianie dźwięków mowy, wskazują na istotne różnice w artykulacji poszczególnych głosek.

Zabawy fonologiczne – pełnią rolę prymarną wśród ćwiczeń stymulujących rozwój językowy dziecka, a także przygotowują je do nauki czytania i pisania.

Badania wykazują, że ćwiczenia fonologiczne:

  • ułatwiają dzieciom opanowanie właściwej wymowy poszczególnych głosek i ich ciągów (pojawia się umiejętność kontrolowania swojej wymowy)
  • umożliwiają  na odpowiednim poziomie naukę czytania i pisania (dziecko usprawnia analizę i syntezę, następuje u niego automatyzacja procesów kodowania i dekodowania informacji językowej).

Przykłady zabaw fonologicznych

Zabawy z rymem – rymy łatwo wpadają w ucho, pozwalają dzieciom doświadczać rytmiczności mowy. Możemy zaproponować dziecku zabawę w wyszukiwanie ze zbioru wyrazów tych, które się ze sobą rymują, wyszukiwanie rymujących się wyrazów w wierszykach, śpiewanie rymowanych piosenek, z głośniejszym zaznaczeniem rymujących się wyrazów, układanie własnych rymowanek (do podanych obrazków, słów, zdań).

Zabawy ortofoniczne – naśladowanie głosów i odgłosów; rozpoznawanie źródła dźwięku; wysłuchiwanie dźwięków w otoczeniu; słuchanie wierszy zawierających wyrazy dźwiękonaśladowcze.

Zabawy z sylabami

  • wyklaskujemy słowa sylabami
  • układamy sylaby z patyczków (przeliczanie ilości sylab w wyrazie, zdaniu)
  • śpiewamy zdania sylabami
  • wypowiadamy szeptem sylaby zakończone spółgłoską, np. – tor, rycz, mam, dar, wit itp.
  • wypowiadamy głośno sylaby zakończonych samogłoską, np. – la, sza, bo, to, mu
  • podajemy dziecku pierwszą sylabę, a ono kończy wyraz drugą, bądź odwrotnie (można tu wykorzystać obrazki).

Pamiętajmy, by uświadomić dzieciom, że dokonujemy słuchowej analizy słów, czyli wyróżniamy głoski, a nie – litery („rz”, a nie „r” i „z”)

  • pantomima – odgadywanie słów – czynności, wymawianych sylabami. Na początku zabawy bardzo wolno wymawiamy sylaby, ilustrując jednocześnie ruchem wypowiadaną czynność. Potem robi to dziecko
  • z klocków układamy schemat sylabowy wypowiadanego przez nas słowa
  • wymyślamy słowa do podanej liczby sylab (2,1, 3…)
  • próbujemy ułożyć słowa, a potem zdania z rozsypanek wyrazowych
  • rozcinamy kartoniki z zapisanymi wyrazami i dzielimy na sylaby. Z ilu sylab składa się dany wyraz?

Zabawy z głoskami

  • Pokażmy dziecku, że sylaba może się składać z różnej liczby głosek. Zwróćmy uwagę, że cały czas mamy na uwadze dźwięki, czyli głoski. Możemy to zrobić poprzez zapisywanie w prostokątach liczby głosek w sylabie. Wyjaśnijmy też dziecku, że niektóre głoski zapisujemy dwuznakiem. Pamiętajmy by zaznaczyć, że mimo różnej ilości głosek w sylabie musi ona zawsze zawierać samogłoskę (przynajmniej jedną) – wyszczególniamy samogłoski w naszych prostokątach.
  • wypowiadamy wyrazy tylko samogłoskami, np.mo-wa = oa
  • zabawa z sylabami – porównujemy długość słów – im więcej sylab posiada wyraz, tym dłużej go słychać
  • wyodrębniamy pierwszy dźwięk w słowie. Co słyszysz na początku słowa? Skandujemy wspólnie. Jeśli dziecko ma problemy z wyrazami zaczynającymi się od spółgłoski, przedłużamy dźwięk, np.ssssala. Nieco trudniejsze są wyrazy zaczynające się od grupy spółgłoskowej (np.drewno, mrówka, strona).
  • wyróżniamy samogłoski w wyrazie

Powstawanie dźwięków

zachęcamy dziecko do obserwacji wymowy dźwięków,  prezentując bardzo dokładną artykulację. Powtarzamy kilkakrotnie, zmieniając  kolejność wypowiadanych głosek. Następnie wypowiadamy bezgłośnie i pytamy – który dźwięk wypowiadam?

  • Śpiewamy samogłoski na jednym dźwięku legato, tj. łącznie  uuuuaaaaooooeeeiiiyyyy
  • Skandujemy każdy dźwięk osobno – staccato – u-u-u-a-a-a-o-o-o…
  • Próbujemy zaśpiewać znaną piosenkę, np. „Jedzie pociąg”, tylko samogłoskami (aoeaoei… – „jedzie pociąg z daleka…”)
  • Ćwiczenia z lusterkiem – obserwujemy, jak poruszają się wargi przy wymawianiu: p, b, m,
  • u – e (na zmianę), i-o.
  • Co się dzieje z zębami przy wymawianiu s, z, c, dz?
  • Którędy wylatuje powietrze, ustami czy nosem: m – p?
  • Szybko czy powoli s-p?
  • Która głos dźwięczy, drga? Dotykamy wraz z dzieckiem krtani, policzka.
  • Która jest cicha, a która głośna (dźwięczna czy bezdźwięczna)?
  • Zabawa w „uśmiech – ryjek”: wymawiamy na przemian e-u, s – sz
  • Zabawa ruchowa – podczas wymawiania „a” kładziemy się, tak jak nasz język. Gdy mówimy „l”, podnosimy się do stania (tłumaczymy dziecku, że nasz język zachowuje się podobnie, podnosi się i sięga aż za górne zęby)
  • Opisujemy przedmiot za pomocą głoskowania – d-u-ż-y,  m-a,   d-ł-u-g-i ,  o-g-o-n itp.
  • Jaki dźwięk jest po… w słowie… (np. po a w słowie szafa)
  • Zagadki: zaczyna się na „k” i miauczy (kot); na „d” i jest mokry (deszcz) itp.
  • Spośród różnych  obrazków dziecko  wybiera te, których  nazwa rozpoczyna się na tę samą głoskę (np. jajko, jabłko, jodła, jaskółka itp.).

Anna Czajkowska
pedagog, logopeda
Logopedzi.pl

Uważasz, że ten tekst jest wart przeczytania? Poleć go znajomym:

Oceń:

Wysyłam Twój głos!
Ocena: 4,33 z 5. Głosów: 12
Kliknij w gwiazdki, żeby dodać swój głos.
reklama